X
تبلیغات
رابطه معلم با خلاقیت ونوآوری - چگونه فرایند تدریس را بهبود ببخشیم

 مقدمه

امروزه در کشور عزیز ما بر امر تدریس و شیوه های تدریس مؤثر کمتر توجه می شود و یکنواختی و استفاده ی بیش از حد از یک روش تدریس امر یادگیری را کند می کند. تدریس هم علم است و هم هنر و معلم باید از علم و هنر آن برخوردار باشد تدریس تنها رابطه ی معلم و شاگرد برای انتقال معلومات خود نیست. تدریس مفاهیم مختلفی در بر می گیرد همانند نگرش ها و گرایش ها و باورها و عادت ها و شیوه های رفتاری و به طور کلی انواع تعبیراتی که می خواهیم در شاگردان ایجاد کنیم و هر کدام از زمینه های فوق مشخصات متفاوت دارند. تدریس باید فعالیتی منظم و مرتب و هدفدار باشد و از پیش طراحی شود و هدفش ایجاد شرایط مطلوب یادگیری باشد و معلم و شاگر بر هم تأثیر بگذارند. نکته ی مهم در فرآیند تدریس این است که معلم مشخص کند چه باید یاد گرفته شود تا براساس آن محتوای آموزشی و فعالیت های متناسب با درس و فهم شاگردان فراهم گردد.

در این مقاله سعی بر آن بود تا شیوه ها و رفتارهای خاص و عوامل مختلفی که بر یک تدریس مؤثر اثر می گذارد بررسی شود.

تعریف تدریس

«تدریس عبارت است از تعامل یا رفتار متقابل معلم و شاگرد، براساس طراحی منظم و هدفدار معلم برای ایجاد تغییر در رفتار شاگردان» (شعبانی، ۱۳۸۴، صص ۱۰۵-۱۰۳).

ویژگی های خاص برای تدریس:

۱- وجود تعامل با رابطه متقابل بین معلم و شاگرد ۲- هدفدار بودن فعالیت معلم ۳- فعالیتی آگاهانه ۴- متناسب با وضع شناختی شاگردان ۵- هدفش ایجاد شرایط مطلوب یادگیری است. (شعبانی، ۱۳۸۴، ص ۱۰۴)

دانش آموزان چگونه یاد می گیرند: برای درک موضوع یادگیری دانش آموزان باید بر موارد زیر توجه کرد که به شرح زیر می باشد (آقازاده، ۱۳۸۴، صص ۷-۳):

الف) مشارکت فعال: «یادگیری در مدرسه مستلزم توجه، مشاهده و یادسپاری، فهمیدن، تنظیم هدف ها و مسئولیت پذیری دانش آموزان است چنین فعالیت شناختی به مشارکت یادگیرنده بستگی دارد.

ایجاد محیطی چالش برانگیز توسط معلم، اجازه ندهید دانش آموزان صرفاً شنونده باشند، برای دانش آموزان فرصت فعالیت های عملی نظیر: تجربه، آزمایش، مشاهده مهیا کنید، آنها را برای شرکت در بحث ها ترغیب کنید، به دانش آموزان فرصت دهید تا درباره ی آنچه می آموزند و شیوه ی آن تصمیم بگیرند. بنابراین یادگیری مستلزم مشارکت فعال و سازنده ی یادگیرنده است.

ب) مشارکت اجتماعی: یادگیری اساساً یک فعالیت اجتماعی است و مشارکت در محیط اجتماعی زیربنای یادگیری می باشد. و دانش آموزان در محیط اجتماعی و تعامل با دیگران بهتر و بیشتر و جدتر می آموزند. در کلاس درس: آنان می توانند دانش آموزان را وارد فعالیت گروهی کنند و خود بر امور نظارت بپردازند، از طریق الگوسازی به دانش آموزان شیوه ی همکاری با یکدیگر را آموزش دهند و امکانات لازم را در اختیارشان قرار دهند، پیوند مدرسه و اجتماع را تقویت کنند.

ج) فعالیت معنادار: افراد زمانی بهتر می آموزند که بتوانند در فعالیت هایی شرکت کنند که از نظر فرهنگی مناسبند و برای زندگی واقعی سودمند انگاشته می شوند. در کلاس درس: معلمان می توانند فعالیت های کلاسی را از طریق انجام آنها در بستری عینی معنادار سازند مثلاً: برای یاد دادن مهارت های ارتباطی آنها را وارد بحث کنند یا برای یاد دادن مهارت نگارش آنها را به تهیه روزنامه دیواری ترغیب کنند، مدرسه می تواند با متخصصان محلی در ارتباط باشد و آنها را برای سخنرانی دعوت کند، معلمان تفاوت فرهنگی را مد نظر قرار دهند.

د) خود نظم جویی و فکور بودن: خود نظم جویی یعنی توانایی فرد برای پایش یادگیری، درک زمان وقوع خطا و آگاهی از شیوه ی رفع آن یعنی دانش آموز تفکر دارد و قادر به تمییز ظواهر از واقعیت ها می باشد. در کلاس درس: طراحی روش حل مسأله، طراحی آزمایش و خواندن کتاب، ارزشیابی سخنان خود و دیگران، وارسی تفکرشان و پرسش و سؤال هایی از خود درباره ی درک و فهم شان، بدست آوردن آگاهی واقعی از خود در مقام یادگیرنده، آگاه شدن از راهبردهای اثرگذارتر برای کاربرد و زمان استفاده از آن.

و) انتقال یادگیری: دانش آموزان نمی توانند آنچه آموخته اند با محیط تطبیق دهند. در کلاس درس: باید دانش آموزان به درک و فهم کافی از درس برسند، بازگو کردن روند استفاده موضوع در زندگی و طبیعت، ربط دادن موضوعات متفاوت آموزش و درک و فهم به جای حفظ و یادسپاری».

س) سازمان دهی مجدد پیش دانسته ها: پیش دانسته ها سبب می شود که گاهی ما درک درستی از موضوع مورد مطالعه نداشته باشیم. مثلاً: زمین را صاف می بینیم و آن را مسطح می پنداریم. در کلاس درس: معلم سؤالاتی بپرسد تا از درک آنها آگاهی یابد، ایده های نادرست را به تدریج برطرف و ایده های درست را تقویت کند و این کار را به صورت عینی نشان دهد.

 نقش عوامل مؤثر بر یادگیری در روند تدریس:

آمادگی: در شروع و حین تدریس باید به همه ی جنبه های آمادگی شاگردان توجه کرد.

انگیزه و هدف: هدف افراد و میزان رغبت و علاقمه آنها به روند یادگیری باعث بهبود روش تدریس می شود و در جریان تدریس عواملی ایجاد می کند تا میزان رغبت افزایش یابد.

تجربه های گذشته: دانستن میزان معلومات افراد سبب کامل شدن روند تدریس و جلوگیری از خستگی و عدم درک مفاهیم می گردد.

موقعیت یادگیری: هر چه امکانات و تجهیزات کامل تر یادگیری بهتر

روش تدریس معلم: روش تدریس باید خلاقانه باشد و متناسب با نیاز دانش آموزان باشد.

توجه به کل به جای جزء: معلم باید در حد امکان ابتدا مطالب درسی را به صورت کلی مطرح کند و ارتباط افراد را با کل مشخص کند و پس از آن به بررسی اجزاء بپردازد.

تمرین و تکرار: معلم باید در روند تدریس طوری عمل کند تا مطالب خوانده شده بیشتر تکرار و تمرین شوند. (مجله آزمون، ۱۳۸ـ۶، ص ۲۱ و شعبان، ۱۳۸۴، صص۲۱ـ۱۹)

اعمالی که در تدریس باید مورد توجه قرار گیرند (کنش های تدریس):

۱ـ انگیزش: یکی از نکات بسیار مهم در جریان یادگیری، وجود محرک برای یادگیری است. ۲ـ اطلاعات: یکی از هدف های تدریس وا داشتن شاگردان به کسب اطلاعات است. ۳ـ به جریان انداختن اطلاعات (پردازش داده ها): به منظور اطمینان یافتن از اینکه فراگیر در قسمت های مختلف، اطلاعات لازم را درک کرده است باید اطلاعات پردازش شود این پردازش در سه مرحله انجام می شود، روشن سازی اطلاعات تقسیم اطلاعات و مقایسه اطلاعات ۴ـ ذخیره سازی و اصلاح مجدد: ترکیب اطلاعات جدید و قبلی ۵ـ انتقال اطلاعات: ربط بر مسائل جدید ۶ـ کنترل و هدایت: هدایت عملکرد شاگردان (شعبانی، ۱۳۸۴، صص۱۱۳ـ۱۱۲)

 شاخص های تدریس موثر:

عوامل (نشانه های) موجود در تدریس موثر از نظر ریان: «او و همکارانش مطالعات خود را بر سه دسته تقسیم کرده اند ۱ـ ارتباط گرم و صمیمی همراه با درک و فهم در مقابل ارتباط سرد و بی توجهی و بدفهمی ۲ـ فعالیت های سازمان دهی شده با برنامه در مقابل بی برنامگی ۳ـ برانگیختن (فعالیت برانگیزنده) و فعالیت تخیلی در مقابل افسردگی و عادی بودن. عوامل مربوط به نظرات فلاندر: او در روند تدریس دو سبک متفاوت را بازگو نمود:

۱ـ سبک مستقیم (روش متکی بر سخنرانی و انتقاد کردن، توجه کردن) ۲ـ سبک غیرمستقیم (روش رسیدن سوالات پذیرفتن احساسات شاگردان، تمجید و تشویق) و نشان داد روش غیرمستقیم تأثیر خوبی ازروش مستقیم دارد. او معتقد بود که باید از هر دو روش استفاده شود. جنبه های تدریس از نظر روز شین و فورست: این دو محقق علاوه بر خصیصه مستقیم و غیرمستقیم تدریس پیرامون خصوصیات معلمان در جریان تدریس نیز مطالعاتی انجام دادندو پنج خصیصه مهم معلمان که با موفقیت دانش آموزان رابطه تنگاتنگی دارد را چنین بر شماردند ۱ـ با حرارت و صمیمی بودن ۲ـ هدایت کار شاگردان ۳ـ وضوح و روشنی بیان و انجام عمل ۴ـ تنوع در تدریس ۵ فرصتهایی برای یادگیری شاگردان (سجادی، ۱۳۷۳، صص۹۰ـ۸۰)

روش تدریس زمانی موثر تلقی می شود که فرد را به تفکر خلاق و انتقادی بر انگیزد به طوری که از این رفتار لذت ببرد و آن را لازمه ی زندگی بداند. و کلاً شاخص های تدریس موثر به صورت زیر است: ۱ـ تأکید بیشتر و مداوم بر تفکر منطقی ۲ـ تأکید بیشتر و مداوم روی ضرورت تحقیق و کشف مسائل یا اموری که مستلزم تحقیق اند ۳ـ راهنمایی دانش آموزان برای چگونگی تحقیق موثر ۴ـ تأکید بر روی تسلط و مهارت مطلوب در آموختن ۵ـ هدایت محصلان بر چگونگی منبع یابی و استفاده موثر از منابع ۶ـ تمرین (شعاری نژاد، ۱۳۸۰، صص۴۸۱ تا ۴۸۲)

در تدریس موثر شاخص های زیر را باید در نظر داشت: ۱ـ نظریه و فعالیت شخصی معلم و محصل را با هم به کار گیرد. ۲ـ قانون های یادگیری را به کار برد. ۳ـ بر دانش آموزان کمک کنیم هدفمند بیاموزد. ۴ـ از معلومات یا تجربه های دانش آموزان آغاز کند نه مجهولات ۵ـ تفاوت های فردی را رعایت کند. ۶ـ قدرت های تفکر و استدلال را بر انگیزد. ۷ـ شاخص ها متناسب اب پیشرفت های هر محصل در مهارت ها و توانمندی ها و عادت ها، معلومات، افکار باشد. ۸ـ دانش آموز را به فعالیت ها و تجربه های شخصی متعدد و متنوع وادار کند و موجب آمادگی همه جانبه آنان شود. ۹ـ فعالیت هایی را در بر دارد که مستلزم مقایسه و تشخیص و تحلیل و ترکیب اند. ۱۰ـ فرصت پرسش و پاسخ برای دانش آموزان ایجاد می کند. ۱۱ـ همه تدابیر و شیوه ها و فعالیت های آموزشی مکمل یکدیگراند. (شعاری نژاد، ۱۳۸۰، صص۴۶۶ـ۴۶۳ و ایران اجتماعی، ۱۳۸۸، ص۱۹)

ارتباط و تدریس موثر: سه جنبه کلیدی ارتباط عبارتند از: مهارت های گفتاری، مهارت های شنیداری و ارتباط غیرکلامی

آنچه که در مهارت های گفتاری باید بدان بیشتر توجه کنیم انتقال واضح و شفاف اطلاعات است. بعضی از راهبردهای خوب برای گفتگوی واضح در کلاس عبارتند از: ۱ـ استفاده صحیح از کلمات کلیدی و تأکید بر آن و بیان مجدد و بررسی درک مطلب دانش آموزان ۲ـ استفاده صحیح از قواعد دستوری زبان ۳ـ صحبت کردن با سرعت مناسب ۴ـ صریح و روشن بودن در ارتباط ۵ـ استفاده از برنامه ریزی خوب و مهارت های تفکر منطقی

مهارت های شنیداری: برای بهبود مهارت های شنیداری ۱ـ به کسی که صحبت می کند توجه کاملی داشته باشیمو ۲ـ تعبیر کنیم. ۳ـ به صورت شایسته باز خود ارائه دهیم. (بیابانگرد، ۱۳۸۴، صص۴۶۴ـ۴۵۷)

موانع ارتباط زیر شامل: ۱ـ بحث شفایی: سخنرانی زیاد بدون تنوع ۲ـ جالب نبودن پیام: پیام ها باید براساس زمینه علمی و علایق، انگیزه ها و در یک کلام باید براساس نیاز یاد گیرنده باشد. ۳ـ انتقال منفی: انتقال اشتباه و نادرست مطلب ۴ـ رویایی شدن یا در خود فرو رفتن ۵ـ عوامل فیزیکی نامناسب (شعبانی، ۱۳۸۴، صص۹۷ـ۹۴ و حنیفر، ۱۳۸۴، صص۳۹ـ۳۵)

در حد جزئی موانع ارتباط را می توان اینگونه بازگو کرد: ۱ـ تسلط اندک طرفین بر موضوع مورد بحث ۲ـ قدرت اندک در پردازش اطلاعات ۳ـ ناتوان افراد در بحثهای کلامی یا قدرت نگارش مطلب ۴ـ حجب و حیا ۵ـ ترس ضمنی هر یک از طرفین ۶ـ احتیاط در قبال بروز تعارض و تضاد ۸ـ مشکلات سنگین بودن مطلب

چه باید کرد: ۱ـ از انتظارات شاگردان از هم و انتظاراتشان از خود آگاه شویم ۲ـ از کلید مجاری ارتباطی برای برقراری روابط دوستانه با کلاس استفاده کنیم ۳ـ همدلی از اساسی ترین ارکان ارتباطات ۴ـ از تهیه و پاداش و تخصص و دانش استفاده کنیم ۵ـ احساس وفاداری و اعتماد متقابل ایجاد کنیم ۶ـ هیچوقت عزت نفس خود و شاگردان را فدای ارتباطات نکنیم. ۷ـ توجه داشته باشید که سن و جنس، علایق، تبار اجتماعی، ویژگی های شخصی شاگردان و امثال آن در ارتباط موثر است. (سرمند، ۱۳۷۹، صص۱۴۲ـ۱۴۶)

پیشنهاداتی در حیث مدیریت موثر کلاس: مدیریت موثر کلاس، فرصت تدریس موثر و یادگیری را به حداکثر می رساند

۱ـ کلاس را علاقمند و دلبسته سازید ۲ـ عادلانه رفتار کنید ۳ـ شوخ طبع و بذله گو باشید ۴ـ از تهدید غیرضروری اجتناب کنید ۵ـ از خشم و عصبانیت افراطی اجتناب کنید ۶ـ از صمیمیت بیش از حد اجتناب کنید ۷ـ به شاگردان فرصت هایی برای قبول مسئولیت بدهید ۸ـ توجه خود را با یاد گرفتن نام دانش آموز نشان دهید. ۹ـ از تحقیر دانش آموزان اجتناب کنید. ۱۰ـ آگاه و هوشیار باشید ۱۱ـ از کلام مثبت و مناسب استفاده کنید ۱۲ـ سازمان دهی و نظم و ترتیب داشته باشید. (اصغری پور، ۱۳۸۷، صص۱۳۹ـ۱۴۱)

۱ـ چند قانون شفاف برای کلاس وضع کنید ۲ـ هر رفتار خوب را بلافاصله با یک واکنش مثبت پاسخ دهید ۳ـ از دانش آموزان انتظارات غیرمنطقی نداشته باشید ـ البته آنها را خیلی هم دست کم نگیرید ۴ـ برای دانش آموزان تکلیف سرگرم کننده ای در نظر بگیرد. (خاکسار، ۱۳۸۰، صص۲۸ـ۳۰)

تأثیر برنامه و ساخت نظام آموزشی در فرآیند تدریس: ساخت نظام آموزشی هر جامعه اعم از نگرش ها، باورها، برنامه ها و آیین ها می تواند روش تدریس معلم را تحت تأثیر قرار دهد. برنامه ها و ساخت نظام آموزشی باید متکی بر رشد همه جانبه ی شاگرد باشد و دارای ویژگی هایی از این قبیل هستند: ۱ـ هدف آموزش و پرورش رفع نیازهای آنی و آتی شاگردان و جامعه است ۲ـ برنامه برحسب مقتضیات منطقه و نوع مدرسه و توانایی شاگردان تنظیم می شود. ۳ـ محتوای برنامه بر فعالیت های فردی و گروهی شاگردان بستگی دارد و معلم همواره نقش راهنما را بر عهده دارد ۴ـ یادگیری مواد درسی پیوسته و همراه با حل مسأله است ۵ـ معلمان در اجرای برنامه و انتخاب مواد درسی آزادی عمل و اختیارات بیشتری دارند ۶ـ نتیجه ی فعالیت آموزشی، به صورت ارضای حس نیاز به یادگیری و کمک به رشد متعادل شخصیت شاگردان، مورد بررسی قرار می گیرد. ۷ـ تنظیم و پیشرفت برنامه های آموزشی امری مداوم و پیگیر است. (شعبانی، ۱۳۸۴، صص۱۲۶ـ۱۲۷)

آموزش اثربخش و معلمان اثربخش: آموزش اثربخش به خاطر پیچیدگی آموزش و تفاوت های فردی دانش آموزان مناسب همه نیست. معمان باید بر انواع دیدگاه ها و راهبردها تسلط داشته و در استفاده از آنها، انعطاف پذیر باشند این موضوع مستلزم دو کلمه کلیدی است: ۱ت دانش و مهارت حرفه این ۲ـ تعهد و انگیزش (بیابانگرد، ۱۳۸۴، ص۹)

دانش و مهارت های حرفه ای: معلمان اثربخش بر موضوع اصلی و مهارت های آموزشی تسلط خوبی دارند. آنها دارای راهبردهای آموزشی و روش های تدوین هدف، برنامه های آموزشی و مدیریت کلاس درس بسیار خوبی هستند و این مهارت ها باید در پنج بخش مورد توجه قرار گیرد: ۱ـ مهارت های برنامه ریزی آموزشی و تدوین هدف: معلمان اثربخش خواه سازنده گرا، خواه سنت مدار بدون برنامه و آمادگی وارد کلاس نمی شوند آنان اهداف جزئی و اهداف کلی را برای آموزشی دارند و ملاک های مشخصی برای موفقیت دارند و برای برنامه ریزی آموزشی وقت صرف می کنند. آنها به نحوه ی ارائه و سازمان دهی آن نیز توجه می کنند. ۲ـ مهارت های مدیریت کلاس درس: کلاس را به عنوان یک کل منسجم که با همدیگر کار می کنند اداره می نمایند. محیطی یادگیری را اثربخش می کنند، و راهبردهایی جهت برقراری قواعد و روش ها، سازمان دهی گروه ها، رسیدگی به بی نظمی ها و نظارت بر فعالیت ها ایجاد می کنند. ۳ـ مهارت های انگیزشی: برای خود انگیخته شدن دانش آموزان در یادگیری راهبردهای خوبی دارند. آنها بر دانش آموزان فرصت می دهند در مورد برنامه های خود و طرح های متفکرانه اندیشه کنند. ۴ـ مهارت های ارتباطی: مهارت های صحبت کردن، گوش دادن، غلبه بر موانع ارتباط کلامی، آگاهی از ارتباطات غیرکلامی دانش آموزان و حل سازنده ی تعارض ها نیز برای آموزش اثربخش ضروری است. ۵ـ مهارت های فناورانه: معلمان اثربخش مهارت های فناورانه ی خود را در زمینه های: استفاده از رایانه و علم مدرن گسترش می دهند. (سرمد، ۱۳۷۹، صص۱۱۵ـ۱۱۷ و بیابانگرد، ۱۳۸۴، صص۹ـ۱۵ رؤوف، ۱۳۸۳، صص۱۸۰)

مهمترین مشکل تدریس: ۱ـ توجه نکردن: توجه نکردن علل های مختلفی دارد مثل: ۱ـ نبودن علاقه و انگیزه کافی: معمولاً اشخاص به چیزی که بیشتر علاقه دارند بیشتر توجه می کنند. ۲ـ جالب نبودن محرک: بسیاری از مواقع مطلب طوری مطرح می شود که توجه را جلب نمی کند. با اینکه دانش آموزان برای یادگیری آماده اند به سرعت خسته و بی علاقه می شوند. ۳ـ وجود موانع و عوامل باز دارنده ی توجه مثل عوامل بیرونی (صدا، …) و عوامل درونی، نگرانی، ترس، تخیلات) (شهرآرای، ۱۳۷۲، ص ۲۴ تا ۲۵) برای جلب توجه دانش آموزان باید به سه نکته توجه کنیم: ۱ـ انتخابی بودن توجه: افراد آنچه را که می خواهند مورد توجه قرار می دهند. ۲ـ توجه به تفاوت های فردی و وسعت زمانی توجه و حجم مواد آموختنی ۳ـ توجه به رابطه بین وسعت زمان توجه و نوع درس یا فعالیت. (همان منبع، ۱۳۷۲، صص ۲۸ـ۲۶)

نتیجه گیری:

در روند تدریس باید به چند مقوله توجه نمود: اول بر یادگیری و راه ها و روش هایی که یادگیری را موثرتر و آسان تر می کند و دوم بر کنش های تدریس توجه کرد و برای آنها برنامه ریزی کرد. در این برنامه ها را آزمایش کرد سوم شاخص های تدریس موثر را باید رعایت نمود و چهارم داشتن یک ارتباط خوب و موثر بسیار مفید خواهد بود و پنچم باید به برنامه های آموزشی و ساخت نظام آموزشی توجه نمود.

منابع و مآخذ:

۱ـ آقازاده، محرم (۱۳۸۴) ـ روش های نوین تدریس ـ تهران، انتشارات آییژ

۲ـ اصغرپور، حمید (۱۳۸۷) ـ کلیات راهنمایی و مشاوره ـ انتشارات تمرین

۳ـ براون، جورج ـ تدریس خرد ـ چاپ پنجم ـ مترجم: علی رؤوف (۱۳۸۳) تهران، انتشارات مدرسه

۴ـ بیابانگرد، اسماعیل (۱۳۸۴) ـ روان شناسی پرورشی ـ تهران، انتشارات ویرایش

۵ـ خاکسار، سعید (۱۳۸۰) ـ ۵۰۰ نکته برای معلمان ـ انتشارات نثر موزون

۶ـ خنیفر، حسین (۱۳۸۴) ـ روش ها و فنون تدریس ـ انتشارات هاجر

۷ـ رئوفی، محمد حسین (۱۳۸۰) ـ مدیریت رفتاری کلاس ـ انتشارات آستان قدس رضوی

۸ـ درویل، لیونر، کاربرد روان شناسی در تدریس ـ مترجم: مجمد پارسا (۱۳۷۷) ـ تهران، انتشارات بعثت

۹ـ سجادی، مهدی (۱۳۷۳) ـ فرایند تدریس ـ انتشارات تربیت

۱۰ـ سرمد، غلامعلی (۱۳۷۹) ـ روش های تدریس و هنر معلمی ـ تهران، انتشارات آوای نور

۱۱ـ سیف، علی اکبر (۱۳۸۲) ـ روان شناسی پرورشی ـ تهران، انتشارات آگاه

۱۲ـ شعاری نژاد، علی اکبر (۱۳۸۰) ـ نگاهی نو بر روان شناسی آموختن یا روان شناسی تغییر رفتار ـ انتشارات چاپخش

۱۳ـ شعبانی، حسن (۱۳۸۴) ـ مهارت های آموزش و پرورش ـ تهران، انتشارات سمت

۱۴ـ شهرآرای ـ مهرناز (۱۳۷۲) ـ روان شناسی یادگیری کودک و نوجوان ـ تهران، انتشارات رشد

۱۵ـ استادان طرح جامع آموزش خانواده (۱۳۸۰) ـ خانواده و فرزندان ـ انتشارات سازمان اولیا و مربیان

۱۶ـ جویس، بروس وویل، مارشا و گالهون، امیلی ـ الگوهای تدریس ۲۰۰۰ـ مترجم: محمدرضا بهرنگی (۱۳۸۳) ـ انتشارات کمال تربیت

۱۷ـ …………………. (۱۳۸۸) ـ روزنامه ایران اجتماعی ـ شماره ۴۴۱۲

۱۸ـ پور علیرضا توکلی، علی (۱۳۸۸) ـ اطلاعات علمی، شماره ۱۱ـ انتشارات ایران چاپ (مؤسسه ی اطلاعات)

۱۹ـ رحیم زاده پور، علی (۱۳۸۸) ـ اطلاعات علمی، شماره ۱۱ ـ انتشارات مؤسسه ی اطلاعات

۲۰ـ …………………. (۱۳۸۶) ـ مجله آزمون (قلم چی) ـ شماره ۲۵۹

۲۱ـ …………………. (۱۳۸۸) ـ روش آزمایشگاهی www. Amouzesh. Irib. ir

+ نوشته شده توسط حسین بیگدلی در یکشنبه هفتم خرداد 1391 و ساعت 22:26 |


Powered By
BLOGFA.COM




كد عكس تصادفی

Google

در اين وبلاگ
در كل اينترنت
سلام،امیدوارم که از این وبلاگ بهره کافی را برده باشین. لطفا نظرات خود را در مورد مطالب ارائه شده به ایمیل من ارسال نمایید. با تشکر از بازدید شما
html>

JavaScript Codes